W wielu przestrzeniach przydomowych zauważalna jest wymaganie budowy stref, które sprzyjają uporządkowaniu otoczenia i pozwalają na wyznaczenie funkcjonalnych sekcji użytkowych. W tym kontekście konstrukcje służące jako zadaszenia albo elementy wyznaczające miejsce wypoczynku stają się na prawdę bardzo często jednym z rozwiązań branych pod uwagę przy planowaniu aranżacji. Dopiero na etapie analizy dostępnych form pojawia się pergola ogrodowa, rozumiana jako struktura umożliwiająca wyznaczenie ram przestrzennych, które mogą współgrać z zielenią i zabudową.
Jej rola nie ogranicza się wyłącznie do funkcji estetycznej, ponieważ w współzależności od kształtu i użytych materiałów może wpływać na sposób użytkowania przestrzeni oraz na sposób organizacji roślinności.
W współzależności od warunków otoczenia różne konstrukcje pełnią odmienne zadania, a ich wykorzystanie bywa ściśle powiązane z charakterem zabudowy znajdującej się w pobliżu. W przestrzeniach przylegających do budynku na prawdę bardzo często stosowana jest pergola tarasowa, która wytwarza strefę przejściową między wnętrzem a ogrodem. Tego rodzaju zabudowa, choćby prosta w formie, bywa planowana z uwzględnieniem warunków nasłonecznienia, kierunku wiatru a także sposobu użytkowania tarasu. Jej obecność może wpływać na to, jak kształtuje się cień, jak przebiega cyrkulacja powietrza oraz w jaki sposób organizowana jest przestrzeń do codziennych aktywności, jednak nie nadaje tym rozwiązaniom cech użytkowych, lecz tylko opisuje ich funkcjonowanie.
W niektórych sytuacjach przewagę mogą posiadać konstrukcje o elastycznym charakterze, które można przystosowywać do zmieniających się potrzeb aranżacyjnych. Jednym z przykładów jest pergola modułowa, której struktura opiera się na powtarzalnych segmentach pozwalających zbudować układy dopasowane do wielkości działki albo tarasu. Neutralne podejście do tematu wskazuje tylko na fakt, że taka metoda pozwala modyfikowanie przestrzeni poprzez dodawanie kolejnych elementów, bez wartościowania czy porównywania jej z innymi typami pergoli. Tego rodzaju konstrukcje ukazują się zarówno w ogrodach o ogromnej powierzchni, jak i w miejscach bardziej kameralnych, w których liczy się sposobność zmiany układu zabudowy.
W praktyce dobieranie pergoli bywa związany z analizą uwarunkowań technicznych takich jak rodzaj podłoża, możliwość montażu elementów nośnych czy stopień ingerencji w istniejącą architekturę. Niektóre konstrukcje wymagają stabilnego fundamentowania, inne można ustawiać na utwardzonym podłożu, co poszerza zakres zastosowań w różnorodnych przestrzeniach. Niezależnie od tego czy określony układ przybiera formę zintegrowaną z budynkiem czy wolnostojącą, wszystkie typy pergoli mają wspólny mianownik, którym jest kształtowanie ram przestrzeni użytkowej bez narzucania funkcji, pozostawiając możliwość jej interpretacji użytkownikom.
Więcej: pergola drewniana ogrodowa.