Hodowla owadów zapylających wymaga dobrej znajomości cyklu życiowego kolonii a także możliwości funkcjonowania poszczególnych jej członków. W prawidłowo rozwijającej się rodzinie kluczowe znaczenie ma struktura społeczna, w której matki pszczele pełnią określoną rolę związaną z utrzymaniem ciągłości pokoleń. Ich obecność wpływa na zachowanie porządku wewnątrz ula, a także na przebieg procesów związanych z rozwojem larw.
Pszczoły wykazują zdolność do przystosowywania się do modyfikacji w środowisku oraz reagowania na sytuacje, w których niezbędne jest przygotowanie nowej królowej. Zjawisko to może wynikać z naturalnego cyklu podmiany, modyfikacji w kondycji kolonii albo czynników zewnętrznych oddziałujących na funkcjonowanie ula.
Pszczele matki rozwijają się w specjalnie przygotowanych komórkach, które różnią się kształtem i wielkością od tych użytych dla robotnic. Stopień larwalny i późniejsze dojrzewanie są ściśle powiązane z dietą, jaką otrzymuje przyszła królowa, co wpływa na jej finalny rozwój i cechy fizjologiczne. Sam proces wychowu królowych jest rozbudowany i obejmuje różnorakie mechanizmy selekcji a także opieki ze strony robotnic. W naturalnych warunkach można zaobserwować zarówno przypadki samodzielnej zamiany królowej przez kolonię, jak i sytuacje, w których wychów nowych matek następuje w odpowiedzi na brak jednej z funkcjonujących królowych. Przededukowanie tych procesów umożliwia lepiej przemyśleć sposób działania społeczności pszczelej oraz czynniki wpływające na jej równowagę.
Obecność królowej w ulu oddziałuje na zachowania robotnic dzięki feromonom, które regulują wiele aspektów życia kolonii. Substancje chemiczne wydzielane przez matki pszczele informują robotnice o stanie rodziny, poziomie reprodukcji oraz potrzebie wychowywania nowych osobników. Gdy feromony przestają być odbierane w właściwym natężeniu, pszczoły mogą rozpocząć przygotowanie kolejnych matek. Zjawisko to może pojawić się w różnorakich fazach sezonu, a jego przebieg uzależniony jest od kondycji kolonii, dostępności pożywienia a także warunków pogodowych. Funkcjonowanie ula jest w sporej mierze oparte na współdziałaniu sygnałów chemicznych, dzięki którym społeczność potrafi reagować na zmienne warunki środowiskowe.
W analizie rozwoju pszczelich rodzin warto zwrócić uwagę na czynniki zewnętrzne wpływające na zachowania pszczół oraz jakość wychowywanych królowych. Warunki klimatyczne, przystępność roślin nektarodajnych, struktura terenu czy poziom zakłóceń w sąsiedztwie mogą oddziaływać na tempo rozwoju kolonii oraz sposób prowadzenia gospodarki matecznikami. Pszczele matki odgrywają centralną rolę w utrzymaniu stabilności rodziny, dlatego ich rozwój, cykl życia i funkcjonowanie w ulu są przedmiotem licznych obserwacji i analiz. Przemyślenie tych zagadnień pomaga w lepszym poznaniu sposobu działania społeczności zapylających i ocenie czynników, które wpływają na ich naturalne procesy biologiczne.
Zobacz: pasieka pszczelarska.